“Ik ben opnieuw geboren” – Tv-programma over BDE’s

"Ik ben opnieuw geboren” – Tv-programma over BDE’s n.a.v. het verschijnen van "Eindeloos bewustzijn” van Pim van Lommel(*).
 
Verslag met dank aan Hendrik Klaassens
 
 

Op 20 januari 2008 was er een uitzending van het RKK-programma "Kruispunt”. Daarin werd de cardioloog Pim van Lommel geïnterviewd door Leo Fijen. De directe aanleiding voor dat interview werd gevormd door de publicatie van Van Lommels boek "Eindeloos bewustzijn”. In november 2007 is deze uitgave verschenen, en met onverwacht succes: in 6 weken tijd zijn er meer dan 40.000 exemplaren van verkocht. In dit boek staat de bijna-doodervaring centraal. Het beoogt een wetenschappelijke visie op dit verschijnsel te geven.

Wat Pim van Lommel als cardioloog vertelde was voor een groot deel wel bekend. In de zeventiger en tachtiger jaren verschenen er in het Nederlandse taalgebied tal van boeken over BDE’s.  Vooral Raymond Moody trok de aandacht met "De tunnel en het licht", maar ook Phyllis Atwater ("De terugkeer naar het leven), George Ritchie, ("Terugkeer uit de dood”) en Melvin Morse ("Nader tot het licht”) kregen de nodige publiciteit. In dit rijtje hoort ook een pionier als Elisabeth Kübler-Ross thuis. Wereldwijd werden er miljoenen van haar boeken verkocht.

Het karakteristieke van de benadering van Van Lommel vind ik, dat hij zeer sterke aanwijzingen levert voor de stelling, dat het bewustzijn geen product is van de hersenen, maar ook los daarvan kan functioneren. Op momenten, waarop er geen hersenactiviteit meer te bespeuren valt, kunnen mensen zelfs nog veel intensievere ervaringen opdoen dan tijdens het normale waakbewustzijn. De dood wordt dan een staat van ‘eindeloos bewustzijn’, dat niet meer aan tijd, plaats en materie gebonden is. Tijdens de uitzending van "Kruispunt” kwam dit helder naar voren uit de interviews met Van Lommel en twee BDE-ers, die onbevangen over hun ervaringen vertelden.

Van Lommel: "Een BDE is de gemelde herinnering aan een bijzondere ervaring in het bewustzijn, meestal tijdens een kritische medische situatie, maar dat hoeft niet. Er worden daarbij elementen genoemd die voorkomen in alle tijden en culturen. De meest bekende zijn een uittredingservaring, je eigen reanimatie en bv. een auto-ongeluk zien, en een donkere ruimte waarnemen, een tunnel en het licht.”

Pim van Lommels eerste ervaring met een patiënt met een BDE had hij in 1969 in het Rijnstateziekenhuis in Arnhem. Een patiënt, die daar was gereanimeerd, vertelde dat hij tijdens de periode van hartstilstand allerlei bijzondere ervaringen had gehad, die zó indrukwekkend waren, dat hij teleurgesteld was dat hij was teruggekeerd in zijn lichaam. Van Lommel kon dat toen niet plaatsen, omdat hij – net als andere medici – uitging van de gedachte dat er geen bewustzijn meer bestaat als iemand klinisch dood is. Omdat hij later als arts vaker met dergelijke verhalen werd geconfronteerd, startte hij in 1988 een onderzoek naar BDE’s.

Van Lommel: "Bewustzijn blijkt geen product te zijn van de hersenen, zoals men in de westerse wereld denkt. Als de hersenfunctie uitvalt, kan men – naar blijkt – wel degelijk nog bewustzijn ervaren. Dat geldt ook voor BDE’s. Ze hebben juist een helderder bewustzijn en meer herinneringen dan ze ooit hebben gehad.”


In december 2001 verscheen een publicatie in het wetenschappelijke tijdschrift "The Lancet”. Daaruit blijkt dat 18% van de 344 onderzochte patiënten meldt dat ze tijdens de klinische dood een BDE hebben gehad. In het boek "Eindeloos bewustzijn” wordt vanuit diverse invalshoeken nader op dit verschijnsel ingegaan.

Van Lommel: "Mijn boek gaat niet alleen over het hiernamaals, maar het gaat ook over het nu, over het levensinzicht. Alles hangt met elkaar samen, we zijn één met elkaar en met de natuur.”

In Nederland hebben ca. 600.000 mensen een BDE gehad. Tussen 4 en 5 procent van de bevolking van de westerse wereld had ooit een dergelijke ervaring. Misschien moet dat percentage nog iets naar boven worden bijgesteld omdat er nog steeds een groot taboe op rust en mensen daarom niet graag met hun verhalen naar buiten komen. Het is echter hartverwarmend om naar de verhalen te luisteren van mensen, die er heel open en vrijmoedig over durven te praten. Tijdens het programma van "Kruispunt” kwamen twee van dergelijke BDE-ers aan het woord.

De één, Mickey Broekhuijsen, een man van ongeveer 45 jaar, was op 17 augustus 1987 aangereden door een automobilist toen hij op de fiets door de stad reed. Op slag werd hij uit zijn lichaam geslingerd. Hij keek van een afstandje toe terwijl een chauffeur en een verpleegkundige uit een ambulance stapten en daarna met gillende sirene wegreden naar het ziekenhuis. Hij had diezelfde mensen ’s nachts nog een pak koffie gegeven in het ziekenhuis.

Even later gleed hij door een tunnel. Hij werd daarnaar toe getrokken als een lichtgevend bolletje. Aan het eind daarvan kwam hij in een sfeer terecht met prachtig mooie, fluoriserende kleuren, o.a. paars. Hij vergeleek dat met een regenboog of een ondergaande zon, al was het landschap wel wat nevelachtig. Daarin zag hij drie schimmen, die leken op nevels met gezichten erin. Dat waren mensen die hij van vroeger kende: zijn opa, een overleden vriend en zijn overleden schoonvader. Ze zagen er nog precies zo uit als hij hen voor het laatst gezien had. Ze zeiden tegen hem: "Kom maar, ’t is heel mooi hier.”

Op dat moment kreeg hij een terugblik op zijn leven. Hij voelde zijn eigen emoties, maar ook de emoties van anderen. Hij voelde wat zijn daden bij anderen teweeg hadden gebracht. Elke gedachte bleek bewaard te zijn gebleven. Daarna werd hij teruggestuurd. Mickey: "Een BDE begint pas als je wakker wordt. Dan krijg je zo’n gigantische stuiter voor je kop, je moet opnieuw leren leven. Ik heb wel ‘es gezegd: ‘Ik ben opnieuw geboren’.”


De andere BDE-er was Sybrig Lips, een vrouw van ongeveer 65 jaar oud. Als meisje van 7 kreeg zij kort na de oorlog difterie. Zij werd zo ziek dat ze naar een ziekenhuis werd gebracht. Toen haar ouders haar in de auto hadden getild om haar met spoed naar het ziekenhuis te brengen, zweefde zij uit haar lichaam. Van bovenaf kon zij zichzelf zien liggen. Hoger en hoger steeg zij, tot boven de boomtoppen. "Ik zag de levendigheid en de kleuren die in de bomen zitten. Tegenwoordig zou ik zeggen: dat was de energie of de aura van de bomen. Ik vond dat prachtig.”

Zij ging daarna door een grens en kreeg een terugblik op haar leven. Ze ervoer daarbij ook de emoties van anderen. Zo had zij vlak na de oorlog een snoepje - een zeldzaamheid in die tijd - gegeven aan een vriendinnetje; zij kon voelen hoe blij die daarmee was.

Daarna ging zij door een tunnel. Het was daar eerst donker, maar niet op een enge manier. Al snel zag zij een helder licht. "Ik dacht toen: ‘Dáár wil ik naartoe!’. Zo voel ik het nog steeds. Dat is mijn thuis, daar kom ik vandaan en daar mag ik dadelijk weer naartoe als ik dit jasje weer uittrek.”

Terwijl zij dat allemaal ervoer, werd er door een arts een buisje in haar keel gestopt, waardoor zij van de verstikkingsdood werd gered. Toen ze bijgekomen was, vroeg deze man haar of ze niet blij was dat hij haar van de dood gered had. Maar ze antwoordde: "Nee, had me maar dáár gelaten!”


Dat laatste is karakteristiek voor een BDE. Mensen die zijn teruggekeerd naar het leven, zijn meestal teleurgesteld dat ze niet in die hemelse sfeer mochten blijven. Leo Fijen, presentator van "Kruispunt”: "Willen ze nog wel leven na zo’n BDE?”

Van Lommel: "Ze hebben een ervaring meegemaakt die overweldigend is, maar waar ze niet met anderen – hun partner, de verpleging of een arts – over kunnen praten. Dan wordt gezegd: ‘Je had een hallucinatie’, ‘je hebt wat verzonnen’ of ‘je probeert interessant te zijn.’ Dus houden ze hun mond. Maar het zijn ervaringen die ze niet opzij kunnen zetten, dus het komt terug.”


Volgens Van Lommel heeft een BDE 12 kenmerken, die in alle tijden en culturen worden genoemd. Dat betekent echter niet, dat in een BDE al die 12 elementen hoeven voor te komen. In de genoemde verhalen komen wél verschillende centrale kenmerken voor, zoals het zien van een tunnel, het licht aan het eind daarvan, het zichzelf zien liggen, een terugblik op het leven en de terugkeer naar het lichaam.


Op de vraag of de BDE’ers inderdaad iets van het hiernamaals hebben gezien, antwoordde Van Lommel echter enigszins ontwijkend. "Dat noem ik nooit zo. Ze zijn in een andere wereld, een andere dimensie waar tijd en afstand geen rol spelen, waar alles aanwezig is, al het verleden en ook alle toekomst. Daar zijn alle gedachten bewaard gebleven, met alle emoties die daarbij komen, met het effect op jezelf en op de ander. Het woord ‘hiernamaals’ wordt meteen weer... Je zit met het christelijk geloof. Ik denk dat je het nu ook kunt meemaken. Als mensen mediteren, kunnen ze dezelfde soort ervaringen hebben.”

Maar hoe kunnen mensen nu zo'n helder bewustzijn hebben, zonder dat de hersenfuncties werken? Volgens Van Lommel komt dat, doordat we werken met het concept dat het bewustzijn van de hersenen afhankelijk is van de hersenfuncties. Maar dat klopt niet, want als de hersenschors en de hersenstam niet meer werken, kunnen mensen een helderder bewustzijn hebben dan ze ooit hebben gehad. De hersenfunctie is dus niet de producent van het bewustzijn, maar het faciliteert dat door het waakbewustzijn mogelijk te maken. Dat waakbewustzijn is maar een klein aspect van ons totale bewustzijn en van al onze herinneringen.


Op de vraag of dit niet iets paranormaal is, reageerde hij ontkennend. "Dit is iets wat niet met de huidige materialistische wetenschap verklaard kan worden. Als 600.000 mensen in Nederland dit soort ervaringen kunnen hebben en nog veel méér mensen andere ervaringen hebben die te maken hebben met het non-locaal bewustzijn (niet gerelateerd aan een bepaalde plaats in de hersenen), dan schiet de materialistische wetenschap tekort om dergelijke ervaringen te verklaren.”


Van Lommel onderscheidt drie belangrijke veranderingen die a.g.v. de bijna-doodervaring optreden. Zo is de doodsangst bij mensen na een BDE volledig verdwenen omdat men weet dat er een persoonlijk voortbestaan is. Ook hebben ze een ander levensinzicht gekregen. Bovendien ervaren zij allemaal een verhoogde staat van intuïtieve gevoeligheid. Dat laatste kan heel storend en verwarrend zijn. Je pikt daardoor immers intuïtief gevoelens en gedachten op van anderen, zelfs als je ze niet persoonlijk kent.


De herinneringen aan de wereld, die men tijdens een BDE heeft mogen zien, blijven gedurende de rest van het leven nawerken. Meestal verlangt men naar die wereld terug. Zo was Sybrig Lips jaloers op een schoolvriendinnetje, dat enkele jaren na haar eigen BDE overleed. Ze vroeg zich toen af: "Waarom zij wel en ik niet?” Toen dat vriendinnetje begraven werd, mocht Sybrig meehelpen om het kistje te dragen. Ze verbaasde zich er toen over dat men er geen feest om vierde, want dat meisje ging toch naar een prachtige plaats? Ze is altijd terug blijven verlangen naar die schitterende ervaring.

Het hiernamaals omschreef zij als een sfeer, die een gevoel oproept dat heel sterk lijkt op intense verliefdheid: de liefde is daar zó sterk, dat je er uit alle macht naar verlangt om daar te zijn. Toen zij daarover vertelde, stráálden haar ogen, hoewel het zeker 60 jaar geleden was gebeurd. Elk detail kon zij zich als de dag van gisteren herinneren.

BDE’s kunnen echter ook gruwelijk zijn. Van Lommel: "Ongeveer 15% van de mensen hebben een angstig moment als ze in een donkere ruimte komen waar ze geen uitgang vinden.  Daarna komt er een lichtpuntje waar ze naartoe gezogen worden. Ongeveer 2% blijft echter in die donkere ruimte hangen of zakt zelfs in de diepte. Dat is een heel angstwekkende ervaring, te vergelijken met wat Dante in de ‘Divina Commedia’ heeft geschreven over de hel. Als ze dan weer bijkomen, gaat dat gepaard met schuldgevoelens. Men heeft immers geleerd dat de hel een straf is voor een fout leven.”  Volgens Van Lommel wordt het karakter van een BDE gekleurd door de stemming waarin men verkeert op het moment waarop de BDE wordt ervaren.


Bijna-doodervaringen laten ons een glimp zien van de wereld, waarin we na de lichamelijke dood terechtkomen. Dat heeft sterke raakvlakken met de spiritualiteit. Wat is volgens hem nu spiritualiteit? Van Lommel definieert dat als ‘de zoektocht naar zingeving’. Hij heeft geconstateerd dat BDE’ers allemaal op zoek gaan naar de zingeving van hun leven. Ze kijken naar wat ze doen, welk effect dat heeft op henzelf en op anderen en hoe je zinvol bezig kunt zijn.

Maar verlangen ze dan ook naar God? Van Lommel: ”Ze verlangen naar het hogere, naar de absolute liefde en acceptatie die ze hebben meegemaakt. Het woord ‘God’ gebruiken ze lang niet allemaal, want de woordkeus die je gebruikt voor de BDE, de meest indrukwekkende ervaring van liefde en acceptatie, verschilt. Christelijke mensen zeggen dan: ‘Ik heb Jezus ontmoet’ of ‘een wezen van licht’. Een Hindoe zal echter zeggen ‘Ik heb Krishna ontmoet.’ De culturele en religieuze achtergronden bepalen dus de woordkeus die door BDE’ers wordt gehanteerd.”


Wat is nu de kern van bijna-doodervaringen? Wat kunnen we daarvan leren? Van Lommel: "Waar het ten diepste om gaat, is dat we beseffen dat wat wij de ander aandoen, wij uiteindelijk onszelf aandoen, dat wij beginnen met het accepteren van onszelf waaronder al onze negatieve kanten, want dán pas kun je accepteren wat de ander doet, en dat we beseffen dat we allemaal met elkaar verbonden zijn. We zijn van elkaar afhankelijk en kunnen niet alleen aan onszelf denken.” 


Mensen veranderen door een bijna-doodervaring. Dat gold ook voor de beide BDE-ers die door "Kruispunt” werden geïnterviewd. Zo was Mickey vóór zijn BDE iemand, die op contractbasis werkte bij een firma. Hij was toen yuppie-achtig bezig. Het ging erom veel opdrachten binnen te halen. Hij hield van feestjes en was spookbenauwd voor de dood, want dan was alles immers afgelopen. Tenminste: dat dacht hij vóór die ervaring. Na zijn BDE veranderde alles. Als mens is hij warmer en minder materialistisch geworden dan hij was. Ook staat hij veel meer voor andere dingen open dan vroeger.

Sybrig was daar ook uitgesproken over. Als zij alleen is en even stil zit, bv. in de tuin, verbindt zij zich met de plek die zij in haar BDE gezien heeft. Het spirituele is voor haar veel belangrijker geworden. Dat uit zij door bv. stukjes uit de bijbel en andere geestelijke boeken te lezen.


Gelukkig worden BDE-verhalen tegenwoordig steeds meer erkend en naar waarde geschat, vooral in de westerse wereld. Toch zijn er nog steeds veel mensen in het Westen die denken dat met de dood alles ophoudt. Volgens een recent onderzoek gelooft méér dan de helft van de Nederlandse bevolking niet in een hiernamaals. In de wetenschap is dat percentage waarschijnlijk nog veel hoger.

Een dergelijke houding heeft verstrekkende consequenties. Als we er immers van uitgaan dat ons bewustzijn aan de materie gebonden is, lijkt het alsof onze gedachten een product zijn van allerlei biochemische en elektrische processen die zich in ons hoofd afspelen. Als de gedachte, dat ons bewustzijn niet afhankelijk is van onze hersenfuncties, daarentegen gemeengoed zou worden in de medische wereld, zou dat niets minder dan een revolutie in ons denken over leven en dood betekenen. Een dergelijke gedachte is in staat om niet alleen de medische wetenschap, maar zelfs het hele wereldbeeld dat doorgaans binnen de materialistische wetenschappen wordt gehuldigd, diepgaand te veranderen. 

Het boek "Eindeloos bewustzijn” kan voor mijn gevoel een belangrijke bijdrage leveren aan deze discussie.  Het zal veel mensen de ogen openen voor een werkelijkheid, die ze voordien niet voor mogelijk hadden gehouden.


Hendrik Klaassens.
 
 
 
 (*) Aankondiging nieuw boek Pim van Lommel over BDE

 

 Een nieuw boek van Pim van Lommel:
Eindeloos Bewustzijn – Wetenschappelijke visie op bijna-doodervaringen

 
In 2001 publiceerde cardioloog Pim van Lommel in het gerenommeerde medische tijdschrift The Lancet over zijn onderzoek naar bijna-doodervaringen (BDE) bij 344 Nederlandse patiënten. Zij hadden een hartstilstand in het ziekenhuis gehad. Van hen bleken er 62 een BDE te hebben meegemaakt. Van Lommels artikel was wereldnieuws.

Sindsdien kunnen we niet meer om het verschijnsel ‘bijna-doodervaring’ heen. Het is een authentieke ervaring, niet te herleiden tot fantasie, psychose of zuurstoftekort; een BDE verandert mensen blijvend.
In Eindeloos bewustzijn legt van Lommel stap voor stap uit hoe mensen die klinisch dood zijn toch zo’n indringende ervaring kunnen hebben. Hij doorspekt zijn betoog met verhalen van mensen die een BDE hebben meegemaakt. Met de meesten van hen heeft Van Lommel persoonlijk contact gehad.

Volgens Van Lommel is de heersende, materialistische visie van artsen, filosofen en psychologen op de relatie tussen hersenen en bewustzijn te beperkt om het verschijnsel te kunnen duiden. Er zijn goede redenen om aan te nemen dat ons bewustzijn niet altijd samenvalt met het functioneren van onze hersenen: het kan ook los van ons lichaam ervaren worden.

Pim van Lommel (1943) was van 1977 tot 2003 als cardioloog verbonden aan het Rijnstate Ziekenhuis in Arnhem. Sindsdien houdt hij over de hele wereld lezingen over BDE en de relatie tussen bewustzijn en hersenfunctie.

Enorm succes voor het boek van cardioloog Pim van Lommel over bijna-doodervaringen

Al voor de verschijning van het boek op 20 november, bleek dat de eerste druk volledig was uitverkocht. Voor onze uitgeverij een absolute primeur. Maar ook de 2e, 3e, 4e en 5e druk blijken nog niet genoeg, waardoor we al een 6e druk laten maken, die volgende week verschijnt.

Deze week is Eindeloos bewustzijn ook nog eens de hoogste binnenkomer op nummer 9 in de Bestseller 60 lijst! Een bijzondere prestatie voor een boek wat juist een wetenschappelijke visie over de bijna-doodervaring weergeeft.